ปัญหาผลกระทบต่อประเทศไทยจากกรณีการสู้รบในภูมิภาคตะวันออกกลาง ท่ามกลางวิกฤตพลังงาน วันนี้เราลองมานั่งคิดดูว่าการ ปลูกผัก เลี้ยงปลา เลี้ยงไก่ นั้นสามารถสร้างรายได้ในช่วงวิกฤตพลังงานนี้ได้หรือไม่
หลายคนอาจมีความเชื่อว่าการทำเกษตรกรรมให้ได้ผลกำไรมหาศาลจำเป็นต้องใช้พื้นที่กว้างขวางและใช้แรงงานคนจำนวนมาก อย่างไรก็ตามวันนี้เราจะพาไปดู เรื่องราวของ คอเนอร์ คริกมอร์ (Conor Crickmore) อดีตพนักงานไอทีที่ผันตัวมาทำฟาร์ม ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าความเชื่อเหล่านั้นอาจไม่ใช่คำตอบเดียวเสมอไป ฟาร์มที่เขาบริหารงานอยู่เป็นฟาร์มขนาดเล็กเพียง 1.5 เอเคอร์ (ประมาณ 3.8 ไร่) มีรายได้ระดับประมาณ 350,000 ดอลลาร์สหรัฐ/ปี หรือประมาณ 11,900,000 บาท ที่มีผลงานด้านรายได้ค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับพื้นที่ ซึ่งเป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจอย่างยิ่งสำหรับการประยุกต์ใช้องค์ความรู้นอกขอบเขตเกษตรกรรมแบบดั้งเดิม
วิธีปลูกผักทำสวนให้ได้เงิน 11.9 ล้านบาทต่อปี ด้วยพื้นที่แค่ 4 ไร่ รับมือวิกฤตพลังงาน
Neversink Farm คือพื้นที่ที่เขาใช้เพาะปลูกจริงๆ มีแค่ประมาณ 1.5 เอเคอร์ (ประมาณ 3.8 ไร่) เท่านั้น โดยเขาเน้นปลูกพืชที่ให้มูลค่าสูง ตัวอย่างเช่น ผักสลัด ไมโครกรีน สมุนไพรหายาก และดอกไม้ชนิดต่างๆ เช่น ดอกไม้ชนิดต่างๆ เช่น ดอกรานันคูลัส ดอกสวีตพี และดอกไม้ชนิดอื่นที่มีมูลค่าต่อหน่วยสูง ซึ่งสามารถทำกำไรได้ดีในตลาดเฉพาะทาง แต่ไม่ได้หมายความว่าเขาปลูกดอกไม้ทุกชนิดที่กล่าวมานี้ในทุกปี หรือเป็นส่วนสำคัญหลักของรายได้เสมอไป ยิ่งไปกว่านั้น จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ฟาร์มของเขามีประสิทธิภาพระดับนี้ คือเขาได้นำแนวคิดแบบวิศวกรและหลักการของระบบลีน (Lean) ซึ่งมีรากมาจากแนวทางการผลิตแบบ Lean ที่บริษัทโตโยต้าพัฒนาขึ้น มาประยุกต์ใช้ในฟาร์มของเขา แต่ไม่ได้ใช้ระบบทั้งระบบแบบเดียวกับโรงงานรถยนต์ทุกขั้นตอน
การนำระบบ Lean มาใช้นั้น เขาออกแบบฟาร์มให้มีความแม่นยำในทุกรายละเอียด เพื่อสร้างผลกำไรสูงสุดจากทุกตารางนิ้ว ตัวอย่างเช่น หลุมปลูกผักจะต้องมีระยะห่างเท่ากันอย่างแม่นยำ เขาคำนวณมาอย่างดีแล้วว่าระยะห่างต้องเป็นเท่าไหร่ เพื่อให้ผักเจริญเติบโตได้ดีที่สุด นอกจากนี้ เขาออกแบบแปลงผักให้มีความกว้างและความยาวเท่ากัน 100% ในทุกแปลง เพื่อให้สามารถใช้เครื่องมือขนาดเดียวกันได้ทั้งหมด
ใช้เพียงแรงงานคนเท่านั้น
สิ่งที่น่าสนใจคือ เขาไม่ใช้รถไถในการทำเกษตร เขาใช้เพียงแรงงานคนและอุปกรณ์ทั่วไป เขาได้นำแนวคิดแบบวิศวกรและเพราะเขาประเมินแล้วว่า การใช้รถไถในระบบการทำงานของเขา อาจทำให้โครงสร้างดินเสียหายและสิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายมากเกินไป จึงเลือกใช้แรงงานคนร่วมกับเครื่องมือมืออาชีพขนาดเล็กแทนหลักการของระบบลีน (Lean) ซึ่งมีรากมาจากแนวทางการผลิตแบบ Lean ที่บริษัทโตโยต้าพัฒนาขึ้น มาประยุกต์ใช้ในฟาร์มของเขา แต่ไม่ได้ใช้ระบบทั้งระบบแบบเดียวกับโรงงานรถยนต์ทุกขั้นตอน เขาจึงเลือกที่จะไม่ใช้
ในด้านการบริหารจัดการเวลาและแรงงาน โดยเขาและทีมงานจับเวลาในขั้นตอนการผลิตหลายอย่าง เช่น การล้างผัก การบรรจุสินค้า และการจัดการสายงาน เพื่อลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น และออกแบบอุปกรณ์และอุปกรณ์ให้เหมาะสมกับสรีระของคนทำงานโดยเมื่อเงยหน้าขึ้นมาแล้วจะเจออะไรบ้าง ส่งผลให้เขาจะออกแบบฟาร์มเพื่อให้พนักงานใช้แรงน้อยที่สุดและเหนื่อยน้อยที่สุด อย่างห้องล้างผักก็ถูกออกแบบใหม่ทั้งหมด โดยปรับความสูงของอ่างล้างให้พอดีกับสรีระของคนทำงาน ทุกขั้นตอนในฟาร์มถูกออกแบบมาเพื่อลดการสูญเสียแรงงานให้มากที่สุด
ในส่วนของการดูแลรักษา ระบบการปลูกของเขาเน้นลดปริมาณวัชพืชให้ต่ำที่สุด ผ่านการใช้ระบบเบดถาวรและการคลุมดิน แต่ไม่ได้หมายความว่า ไม่มีหญ้าขึ้นเลยแม้แต่ต้นเดียว การเกิดวัชพืชบางส่วนยังเกิดขึ้นได้ แต่เขาจะมองว่าหากมีวัชพืชขึ้นมาก แสดงว่าระบบการคลุมดินหรือการจัดการแปลงอาจมีปัญหา จึงต้องปรับปรุงและจะเข้าไปแก้ไขที่ต้นเหตุทันที โดยจะไม่ปล่อยให้พนักงานมาเสียเวลานั่งถอนหญ้า เพราะมันเสียเวลา และเนื่องจากระบบการปลูกและการจัดการที่มีความแม่นยำ ทำให้สามารถ ประมาณการรายได้ล่วงหน้า ได้ค่อนข้างใกล้เคียง จึงช่วยให้การวางแผนการเงินและต้นทุนทำได้ง่ายขึ้น แต่ไม่ใช่การรับประกันรายได้เป๊ะทุกปี
ด้านการตลาด ฟาร์มแห่งนี้เป็นฟาร์มออร์แกนิก เขาเน้นส่งขายผลผลิตให้กับเชฟในร้านอาหารระดับหรู เพราะเชฟกลุ่มนี้พร้อมที่จะจ่ายเงินซื้อวัตถุดิบคุณภาพในราคาไม่อั้น การที่เขาสามารถการันตีผลผลิตล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำ ทำให้ลูกค้าเกิดความเชื่อใจและยินดีที่จะจ่ายในราคาที่สูงกว่าปกติ
สรุปคือ เขาได้เปลี่ยนรูปแบบการทำเกษตรที่พึ่งพาแรงงานหนัก ให้กลายเป็นการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ นั่นหมายความว่าองค์ความรู้ที่เราค้นคว้าและเรียนรู้มา ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องของเกษตรกรรมโดยตรงเสมอไป เราสามารถดึงบางแง่มุมหรือความรู้ในสายอื่นมาประยุกต์ใช้กับฟาร์มของเราได้ สิ่งนี้จะช่วยให้คุณมีมุมมองที่แตกต่างออกไป อย่าจำกัดความคิดว่าการเป็นเกษตรกรจะต้องศึกษาเฉพาะเรื่องเกษตรเพียงอย่างเดียว การเปิดรับแนวคิดใหม่ๆ จะช่วยยกระดับการทำฟาร์มได้อย่างยั่งยืน
อนาคตของการเกษตรแม่นยำและการปรับตัว
เมื่อมองตามพื้นฐานความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต อุตสาหกรรมการเกษตรทั่วโลกกำลังเผชิญกับความท้าทายทั้งด้านสภาพภูมิอากาศที่แปรปรวนและปัญหาขาดแคลนแรงงาน ดังนั้นแนวคิดการทำฟาร์มแบบ “ระบบลีน (Lean Farming)” ที่เน้นการลดความสูญเปล่า เพิ่มประสิทธิภาพ และมุ่งเจาะตลาดพรีเมียม จะไม่ใช่แค่ทางเลือกอีกต่อไป แต่จะกลายเป็น “ทางรอด” ที่สำคัญ หากสังเกตจากข้อมูลการค้นหาบน Search Engine ผู้บริโภคและธุรกิจร้านอาหารต่างค้นหาแหล่งวัตถุดิบที่เชื่อถือได้ มีมาตรฐาน และตรวจสอบได้ (Traceability) เกษตรกรยุคใหม่ที่สามารถผสานความรู้ข้ามสายงาน ไม่ว่าจะเป็นเทคโนโลยี การจัดการแบบวิศวกรรม หรือการคำนวณต้นทุนที่แม่นยำ จะสามารถสร้างฐานลูกค้าที่มั่นคงและกำหนดราคาสินค้าของตนเองได้ในระยะยาว
ความเป็นไปได้และการประยุกต์ใช้ “ระบบลีน” กับการเกษตรในบริบทสังคมไทย
จากกรณีศึกษาความสำเร็จของฟาร์มขนาดเล็กพื้นที่ 4 ไร่ ที่สามารถสร้างรายได้มหาศาลด้วยการประยุกต์ใช้ระบบลีน (Lean System) และการจัดการแบบวิศวกรรม นำมาสู่คำถามสำคัญเกี่ยวกับการปรับใช้แนวทางดังกล่าวในบริบทของประเทศไทย ท่ามกลางสภาวะความผันผวนทางเศรษฐกิจและวิกฤตพลังงาน การผลักดันให้ประชาชนหันมาทำการเกษตรเพื่อสร้างรายได้นั้นจำเป็นต้องพิจารณาถึงปัจจัยแวดล้อมตามความเป็นจริงอย่างรอบด้าน
อย่างแรกการบริหารจัดการฟาร์มในพื้นที่ 4 ไร่ ด้วยแนวคิดการเกษตรแม่นยำ ถือเป็นกลยุทธ์ที่ตอบโจทย์การลดต้นทุนได้อย่างมีนัยสำคัญ การงดใช้เครื่องจักรกลขนาดใหญ่และหันมาพึ่งพาแรงงานคนร่วมกับการออกแบบอุปกรณ์ให้สอดคล้องกับสรีระ ไม่เพียงแต่ช่วยรับมือกับวิกฤตพลังงานและราคาเชื้อเพลิงที่พุ่งสูงขึ้น แต่ยังช่วยรักษาสภาพหน้าดิน อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาในบริบทของเกษตรกรไทย สภาพภูมิอากาศแบบเขตร้อนชื้นส่งผลให้วัชพืชเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว การตั้งเป้าหมายกำจัดวัชพืชให้เป็นศูนย์โดยอาศัยเพียงแรงงานคน อาจก่อให้เกิดภาระงานที่หนักหน่วงเกินขีดจำกัดทางกายภาพเมื่อเทียบกับประเทศในเขตอบอุ่น
ส่วนความสำเร็จด้านรายได้ที่สูงถึงหลักสิบล้านบาทต่อปีนั้น มีรากฐานสำคัญมาจากการเจาะตลาดพรีเมียม (Premium Market) เช่น กลุ่มเชฟร้านอาหารหรูที่ต้องการวัตถุดิบคุณภาพสูงและตรวจสอบได้ ในความเป็นจริง โครงสร้างกลไกตลาดสินค้าเกษตรของไทยยังคงพึ่งพาพ่อค้าคนกลางเป็นหลัก การที่เกษตรกรไทยจะก้าวข้ามระบบเดิมเพื่อเข้าถึงกลุ่มลูกค้าที่มีกำลังซื้อสูง จำเป็นต้องอาศัยทักษะด้านการตลาด การเจรจาต่อรอง และการสร้างความน่าเชื่อถือ ซึ่งเป็นทักษะที่ต้องได้รับการส่งเสริมอย่างจริงจังควบคู่ไปกับองค์ความรู้ด้านการเพาะปลูก
สุดท้าย การเปลี่ยนผ่านวิถีเกษตรกรรมดั้งเดิมไปสู่ระบบลีน จำเป็นต้องอาศัยทักษะการคิดวิเคราะห์เชิงระบบ การคำนวณต้นทุน และการเก็บข้อมูลอย่างละเอียดแม่นยำ แม้ว่าองค์ความรู้ข้ามสายงานเหล่านี้จะสามารถสร้างความแตกต่างและเพิ่มมูลค่าผลผลิตได้จริง แต่การยกระดับศักยภาพของเกษตรกรไทยให้สามารถเข้าถึงและประยุกต์ใช้เทคโนโลยีหรือแนวคิดทางวิศวกรรมดังกล่าว ยังคงต้องการการสนับสนุนด้านโครงสร้างพื้นฐานและแหล่งเงินทุนที่เข้าถึงง่าย
กล่าวโดยสรุป โมเดลการทำฟาร์มแบบลีนบนพื้นที่ขนาดเล็กเป็นแนวทางที่มีศักยภาพสูงในการสร้างความยั่งยืน ทว่าการนำมาปฏิบัติจริงในประเทศไทยนั้น ไม่สามารถคัดลอกรูปแบบมาได้ทั้งหมด แต่ต้องเกิดจากการปรับบริบทให้สอดคล้องกับสภาพภูมิอากาศ โครงสร้างทางสังคม และกลไกการตลาดในท้องถิ่นอย่างบูรณาการ
อ้างอิงจาก
