ในห้วงเวลาที่ AI ไม่ได้เป็นเพียงแค่กระแสชั่วคราว แต่กำลังพลิกโฉมวิถีการทำงานและระบบเศรษฐกิจทั่วโลก ประเด็นที่สร้างแรงสั่นสะเทือนและได้รับการพูดถึงอย่างกว้างขวางในขณะนี้ คือ โครงการ TH‑AI Passport เป็นแผนงานระดับชาติวงเงินประมาณ 1,600 ล้านบาท เพื่อให้ประชาชนราว 5 ล้านคนเข้าถึงบริการ AI ระดับ Pro ผ่านแพลตฟอร์มกลางของรัฐ
เป้าหมายสูงสุดของโครงการนี้ คือ การทลายกำแพงการเข้าถึงเทคโนโลยีระดับสูง อัปสกิลผู้คนให้ก้าวทันโลก และลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล แน่นอนว่า เมื่อมีเม็ดเงินระดับพันล้านเข้ามาเกี่ยวข้อง ย่อมเกิดคำถามที่น่าสนใจมากมายถึงความคุ้มค่า สเปกเชิงเทคนิค และสถาปัตยกรรมระบบที่อยู่เบื้องหลัง บทความนี้จะพาไปขยายภาพรายละเอียดจากเอกสาร TOR (Terms of Reference) แบบเจาะลึกทุกบรรทัด เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนที่สุดว่าเทรนด์เทคโนโลยีของประเทศกำลังเดินหน้าไปในทิศทางใด
ผ่าขุมทรัพย์ TH-AI Passport 1600 ล้าน คุ้มไหมที่คนไทยจะได้ใช้ AI ระดับ Pro?
เมื่อเราเริ่มต้นวิเคราะห์คอนเซปต์ตั้งต้นของโครงการ จะพบว่า เป็นแนวคิดที่ออกแบบมาเพื่อแก้ปัญหา (Pain Point) ของผู้ใช้งานในยุคปัจจุบันได้อย่างน่าสนใจ โดยปกติแล้ว หากเราต้องการใช้งาน AI ระดับ Pro ในท้องตลาด ค่าใช้จ่ายจะตกอยู่ที่ราว 600-700 บาทต่อเดือน (หรือสำหรับกลุ่มผู้ใช้งานขั้นสูง อาจมีค่าใช้จ่ายพุ่งไปถึง 6,000 บาทต่อเดือน) ซึ่งถือเป็นต้นทุนที่ค่อนข้างสูงสำหรับคนทั่วไป
อย่างไรก็ตาม หากเฉลี่ยงบประมาณ 1,600 ล้านบาทกับผู้ใช้เป้าหมาย 5 ล้านคน และสมมติให้สิทธิใช้งาน 1 ปี ต้นทุนจะอยู่ที่ประมาณ 320 บาทต่อคนต่อปี หรือราว 27 บาทต่อเดือน ตัวเลขนี้ถือว่า มีความคุ้มค่าอย่างมากในแง่ของการอุดหนุนโครงสร้างพื้นฐาน ยิ่งไปกว่านั้น หากนำไปเปรียบเทียบกับประเทศผู้นำด้านเทคโนโลยีอย่างหากเทียบกับประเทศผู้นำด้านเทคโนโลยีอย่างสิงคโปร์ จะพบว่ารัฐลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและ AI ในระดับสูงกว่าประเทศไทยมาก แต่รูปแบบโครงการและจำนวนเงินลงทุนในแต่ละโครงการแตกต่างกันอย่างมาก แถมยังมีการระบุถึงการสร้างระบบโมเดลการเรียนรู้ (Learning Model) พ่วงมาด้วย
นอกจากนี้ จากข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ โครงการ TH‑AI Passport มีวงเงินรวมประมาณ 1,600 ล้านบาท ครอบคลุมทั้งค่าระบบ AI, โครงสร้างพื้นฐานคลาวด์/เซิร์ฟเวอร์ และกิจกรรมประชาสัมพันธ์เพื่อให้ประชาชนรับรู้สิทธิ์ ซึ่งครอบคลุมสื่อโฆษณาตามจุดต่างๆ รวมถึงการใช้จอดิจิทัลในร้านสะดวกซื้อและห้างสรรพสินค้าไม่น้อยกว่า 6,000 จอ ทั่วกรุงเทพฯ
สาเหตุที่ต้องเน้นย้ำเรื่องการประชาสัมพันธ์อย่างหนักหน่วง เป็นเพราะบทเรียนจากที่ผ่านมาเคยมีโครงการของรัฐที่เปิดให้ประชาชนใช้เครื่องมือ AI ฟรีในวงจำกัด แต่ตัวเลขผู้ลงทะเบียนและผู้ใช้งานจริงไม่ได้ถูกเปิดเผยอย่างเป็นทางการต่อสาธารณะอย่างละเอียด ดังนั้น การผลักดันให้คนเข้าถึงสิทธิ์ 5 ล้านคนจึงถือเป็นภารกิจสำคัญ
เจาะลึกสเปก TOR เผยโฉมเทคโนโลยีที่คนไทยจะได้สัมผัส
ประเด็นที่ดึงดูดความสนใจของผู้เชี่ยวชาญสายเทคฯ มากที่สุด คือ รายละเอียดการกำหนดคุณลักษณะเฉพาะ (TOR) ซึ่งกินพื้นที่อธิบายคุณสมบัติแพลตฟอร์มมากมาย แต่ในส่วนของสเปก AI กลับถูกเขียนสรุปไว้ในพื้นที่ประมาณ 2 หน้ากระดาษ ดังนี้
1. ความหลากหลายของโมเดล (Model Diversity) และระบบการให้คะแนน
ผู้ให้บริการ (Vendor) ที่จะเข้ามาประมูลงาน ต้องสามารถเชื่อมต่อกับ AI ระดับ Pro หรือ Premium โดยมีเงื่อนไขสำคัญ คือ ต้องมีผลิตภัณฑ์ให้ผู้ใช้งานเลือกอย่างน้อย 8 โมเดล ซึ่งเกณฑ์การให้คะแนนนั้นถูกแบ่งอย่างชัดเจน
- หากเสนอได้น้อยกว่า 8 โมเดล จะได้ 0 คะแนน
- หากเสนอได้ 8 โมเดลพอดี จะได้ 50 คะแนน
- หากเสนอได้มากกว่า 8 โมเดล จะได้รับ 100 คะแนนเต็ม
นอกจากนี้ ประสิทธิภาพของ AI จะต้องถูกนำมาเทียบเคียงกับเวอร์ชันฟรี (Free Tier) ในตลาด หากความสามารถต่ำกว่าจะได้ 0 คะแนน หากเทียบเท่าจะได้ 50 คะแนน และหากเหนือกว่าอย่างชัดเจนจะได้ 100 คะแนนเต็ม
2. ต้องเป็น AI ระดับ Top ของโลก
ข้อกำหนดที่ถือเป็นไฮไลต์ คือ จากข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ โครงการมีแนวคิดจะเชื่อมต่อกับโมเดล AI ระดับสากลจากผู้ให้บริการชั้นนำของโลก เช่น OpenAI, Google, Anthropic, xAI และผู้พัฒนาในเอเชีย
3. คุณสมบัติแบบ Multimodal และ Local AI
ระบบแพลตฟอร์มจะต้องรองรับการทำงานแบบ Multimodal เต็มรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นข้อความ ภาพ เสียง และวิดีโอ สามารถวิเคราะห์และสรุปไฟล์เอกสารอย่าง PDF, Excel, CSV และ DocX ได้ รวมไปถึงความสามารถในการเขียนโค้ดและสร้างภาพ (Gen Image) ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีข้อกำหนดที่เปิดกว้างให้ผสานรวม ปัจจุบันมีการพัฒนาโมเดลภาษาไทยโดยทีมวิจัยและชุมชนนักพัฒนาไทยหลายกลุ่ม ทั้งในรูปแบบโอเพนซอร์สและแบบเชิงพาณิชย์ ให้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของระบบด้วย
4. ความท้าทายด้าน Concurrency
จุดที่ถือเป็นโจทย์ทางวิศวกรรมที่ท้าทายมาก คือ ข้อกำหนดที่ระบุว่า หากกำหนดให้ระบบต้องรองรับคำขอจากผู้ใช้รวม 500,000 รายต่อชั่วโมง นั่นเทียบเท่าอัตราเฉลี่ยประมาณ 140 คำขอต่อวินาทีในเชิงปริมาณคำขอ แต่จำนวน ‘ผู้ใช้พร้อมกัน (concurrent users)’ ที่ระบบต้องรองรับจริงจะขึ้นกับรูปแบบการใช้งานและระยะเวลาประมวลผลแต่ละคำขอ ส่วนตัวเลขกำลังรองรับของ GPU แต่ละใบ เช่น รองรับคำขอพร้อมกันระดับหลายสิบคำขอ เป็นเพียงการประมาณการที่ขึ้นกับสเปกฮาร์ดแวร์และโมเดลที่ใช้งานจริง ไม่ใช่มาตรฐานตายตัว การสเกลระบบเพื่อรองรับผู้ใช้หลักล้านคนด้วยงบประมาณที่จำกัด จึงเป็นบททดสอบที่น่าติดตามสำหรับผู้พัฒนาระบบคลาวด์
เบื้องหลังความเก่งของ AI คือ “แพลตฟอร์มหน้าบ้าน (Harness)”
ในแวดวงวิศวกรรม AI (AI Engineering) มีข้อเท็จจริงประการหนึ่งที่สำคัญมาก คือ ความฉลาดของตัวโมเดล (Model Weights) เป็นเพียงครึ่งหนึ่งของความสำเร็จ ส่วนอีกครึ่งหนึ่งมาจากเครื่องมือที่เชื่อมต่ออยู่ หรือที่เรียกว่า Harness
ตามรูปแบบของโครงการ รัฐจะสร้างแพลตฟอร์มแชตกลางขึ้นมาเพื่อเชื่อมต่อกับ API ของบริษัท AI ต่างๆ (ในรูปแบบ Token Base) แทนที่จะให้ผู้ใช้งานไปล็อกอินบนหน้าเว็บไซต์ของบริษัทเหล่านั้นโดยตรง (Subscription Base) สิ่งนี้ทำให้รัฐสามารถบริหารจัดการเครดิตและสร้างระบบนิเวศของตนเองได้
ทว่าในเชิงเทคนิค หากแพลตฟอร์มหน้าบ้าน (เช่น การนำระบบ Open Source อย่าง Open Web UI มาปรับแต่ง) มีระบบย่อยไฟล์เอกสาร (PDF Parser) ที่ไม่สมบูรณ์ ต่อให้เบื้องหลังจะเป็นโมเดลระดับท็อปอย่าง Claude หรือ ChatGPT ผลลัพธ์การสรุปใจความสำคัญก็อาจด้อยกว่าการใช้งานผ่านแพลตฟอร์มต้นสังกัดอย่างเห็นได้ชัด
ยิ่งไปกว่านั้น จากข้อมูลที่เผยแพร่ต่อสาธารณะขณะนี้ ยังไม่พบรายละเอียดชัดเจนว่า ระบบภายใต้โครงการ TH‑AI Passport จะบังคับให้มีฟีเจอร์ค้นหาข้อมูลแบบเรียลไทม์บนอินเทอร์เน็ต (Web Search) หรือไม่? หากไม่มีการเชื่อมต่อกับแหล่งข้อมูลภายนอก ความสามารถในการตอบข้อมูลล่าสุดของ AI จะจำกัดอยู่กับชุดข้อมูลที่ฝึกและอัปเดตไว้ก่อนหน้า จึงเป็นประเด็นสำคัญที่ควรติดตามจากเอกสาร TOR ฉบับเต็มและสัญญาจัดซื้อจัดจ้างมากกว่าฟันธงล่วงหน้า) ซึ่งในปัจจุบัน แม้จะเป็นโมเดลแบบ Open Source ตัวเล็กๆ อย่าง Qwen 2 7B ที่รันบนเซิร์ฟเวอร์ส่วนตัว แต่หากติดอาวุธด้วย Search Engine ที่ทรงพลัง ก็อาจให้คำตอบที่อัปเดตและแม่นยำกว่าโมเดลราคาแพงที่ถูกตัดขาดจากโลกภายนอก
ก้าวข้ามขีดจำกัดด้วย Agentic Workload
อีกหนึ่งจุดที่ถือเป็นโอกาสในการพัฒนาต่อยอดของโครงการนี้ คือ การเปิดกว้างสู่ระบบ Agentic Workload ในปัจจุบัน องค์กรชั้นนำทั่วโลกไม่ได้ใช้ AI เพียงเพื่อตอบคำถามในหน้าต่างแชต แต่ประยุกต์ใช้ในลักษณะของ AI Agent ที่คอยทำหน้าที่แทนมนุษย์ในกระบวนการทำงานอัตโนมัติ (Automation)
หากแพลตฟอร์มสามารถพัฒนาให้ผู้ใช้งานสามารถดึง API Key ส่วนตัวออกไปใช้งานกับเครื่องมือภายนอก หรือนำไปใช้กับโปรแกรมเขียนโค้ดได้อย่างอิสระ สิ่งนี้จะกลายเป็นกุญแจสำคัญที่แท้จริงในการยกระดับทักษะ (Upskill) ของคนไทยให้เทียบเท่ามาตรฐานสากล สร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจได้อย่างประเมินค่าไม่ได้
Sovereign AI เค้าโครงของอธิปไตยทางเทคโนโลยีที่ยั่งยืน
นอกจากแนวทางการจัดหาเทคโนโลยีสำเร็จรูปแล้ว ในวงการนักพัฒนายังมีการพูดถึงทางเลือกในการสร้างความยั่งยืนระยะยาวด้วยวิสัยทัศน์ Sovereign AI
หากสมมุติฐานว่า หากลองนึกภาพการปันส่วนงบประมาณราว 1,000 ล้านบาท ไปลงทุนสร้าง Data Center ระดับชาติ พร้อมจัดซื้อฮาร์ดแวร์และชิป GPU มาเป็นสมบัติของแผ่นดิน จากนั้นนำงบประมาณอีกส่วนไปสนับสนุนนักวิจัยไทย สมมติว่ามีทุนสนับสนุนโครงการละ 10 ล้านบาท เราจะสามารถผลักดันให้เกิดการวิจัยและพัฒนาแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ของไทย (Thai LLM) ได้มากถึง 100 โครงการ
แนวคิดนี้ คือ การนำโมเดลแบบ Open Source ที่เปิดให้ใช้งานฟรี มาฝึกฝนด้วยฐานข้อมูลบริบทของคนไทย แม้ในช่วงเริ่มต้นอาจจะไม่ได้ฉลาดล้ำหน้าเท่า Frontier Models แต่ด้วยข้อเท็จจริงที่ว่า กว่า 80% ของการใช้งานในชีวิตประจำวัน ไม่ได้ต้องการ AI ที่ซับซ้อนขั้นสุดยอด การมีเทคโนโลยีเป็นของตนเอง รันบนโครงสร้างพื้นฐานของตนเอง จึงเป็นการสร้างเสถียรภาพและอธิปไตยทางดิจิทัลที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง
จุดเริ่มต้นเล็กๆ สู่ก้าวกระโดดที่ยิ่งใหญ่ของคนไทยในโลกอนาคต
เมื่อมองภาพรวมทั้งหมด โครงการ TH-AI Passport ถือเป็นนวัตกรรมเชิงนโยบายที่มีเจตนารมณ์ที่ดีในการยกระดับความสามารถของผู้คน การที่คนไทย 5 ล้านคนกำลังจะได้สัมผัสกับเทคโนโลยีล้ำสมัย ได้เรียนรู้วิธีการเขียนคำสั่ง (Prompting) พร้อมมีระบบใบประกาศนียบัตรรับรองความรู้ ถือเป็นการจุดประกายความตื่นตัวทางเทคโนโลยีในวงกว้าง
แม้ในทางวิศวกรรมอาจมีความท้าทายที่รอการพิสูจน์ ไม่ว่าจะเป็นความเสถียรของสถาปัตยกรรมระบบ การจัดการ API การออกแบบหน้าต่างใช้งาน (Harness) ตลอดจนการเปิดกว้างสู่ระบบ Web Search และ Agentic Workload ทว่าทุกเทคโนโลยีล้วนต้องผ่านกระบวนการเรียนรู้และปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง
สิ่งสำคัญที่สุดที่เหนือไปกว่าเรื่องของฮาร์ดแวร์หรือซอฟต์แวร์ คือ “ความพร้อมของมนุษย์” ที่จะโอบรับและใช้ประโยชน์จากเครื่องมือเหล่านี้ เทคโนโลยีเป็นเพียงผู้ช่วยที่คอยยกระดับขีดความสามารถ ส่วนผู้ที่จะสร้างสรรค์นวัตกรรมและขับเคลื่อนเศรษฐกิจไปข้างหน้าได้อย่างแท้จริง ก็คือ ศักยภาพของบุคลากรไทยนั่นเอง
มาร่วมจับตาดูผลลัพธ์และการเปิดตัวของโครงการนี้อย่างใกล้ชิด เพราะนี่อาจเป็นก้าวแรกที่สำคัญ ในการพาประเทศไทยทะยานเข้าสู่ยุคเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ
ตารางสรุป : ไฮไลต์ TH-AI Passport 1,600 ล้าน คนไทยได้อะไรบ้าง?
| หัวข้อ | รายละเอียดสำคัญ |
| งบประมาณและเป้าหมาย | 1,600 ล้านบาท / เป้าหมายผู้ใช้งาน 5 ล้านคน |
| ความคุ้มค่า | เฉลี่ยคนละ 320 บาท/ปี (หรือ 27 บาท/เดือน) |
| สเปก AI ที่จะได้ใช้ | ระดับ Top ของโลก (รองรับข้อความ ภาพ เสียง วิดีโอ โค้ด) |
| ทางเลือกการใช้งาน | มี AI ให้เลือกอย่างน้อย 8 โมเดล รวมถึงโมเดลภาษาไทย |
| ความท้าทาย | การสเกลระบบรับคน 500,000 ราย/ชม. และความเสถียรของหน้าบ้าน |
| โอกาสในอนาคต | ต่อยอดสู่ระบบ AI Agent และการสร้าง Sovereign AI ของประเทศ |
อ้างอิง
- https://www.youtube.com/watch?v=HrkDF6VhRo8
- https://www.thaipbs.or.th/news/content/506494
- https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/39/iid/507369
- https://www.facebook.com/prde.official/posts/122545739919842920
- https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2936787
- https://www.posttoday.com/business/743293
- https://www.youtube.com/watch?v=l37lQk-dRn4
- https://www.youtube.com/watch?v=puEpGrg-bC0
